A Coruña.— Despois de dez anos de espera, Marcopola regresou ás librarías coincidindo coa grande exposición que Viñetas desde o Atlántico lle dedica ao seu autor. Ilustrador, escritor e profesor, Jacobo F. S. (Jacobo Fernández Serrano, Vigo, 1971) repasa a evolución do seu universo creativo, reflexiona sobre o momento que vive a banda deseñada galega e analiza os retos dun sector que medrou moito nos últimos anos, pero que segue buscando un modelo sostible.
Marcopola é a última cristalización dun traballo que fun facendo en Os amigos de Archimboldo Roque. Basicamente é o que se pode ver na exposición. Comezou con Os amigos de Archimboldo Roque e, a partir de aí, foi cadrando o meu mundo, tanto no aspecto gráfico como no narrativo, nos temas que trato e no tipo de personaxes. De feito, Marcopola aparece por primeira vez como personaxe secundaria en Os amigos de Archimboldo Roque. A partir de aí foi medrando.
Ás veces pasa. A serie de Archimboldo prestábase moito a iso porque cada entrega era practicamente como un conto, cunha variedade enorme de personaxes. Había moito espazo para que aparecesen personaxes diferentes. E logo ocorre que vas creando personaxes e, de repente, hai algún que queda aí palpitando. Non sabes moi ben por que, pero dáche máis curiosidade. Dáche a sensación de que aí hai algo máis que contar, que ese personaxe ten máis cousas que dicir.
Por unha banda está a curiosidade do autor por saber que é ese personaxe, que faría, como se move, como pensa. E pola outra está a propia necesidade do personaxe de vivir, de facer cousas, de gozar. E nalgún momento atopas aí un terreo para desenvolver unha historia.
Ten que ver directamente con As viaxes de Marco Polo. No primeiro número, o remo é o que permite que Marcopola se mova e viaxe. Ese remo era dun rapaz, Xerafino, que o perdeu cando xogaba a Marco Polo. E, precisamente, As viaxes de Marco Polo é o seu libro preferido. Marcopola era unha illa que non tiña nome, e foi Xerafino quen lle puxo ese nome. O feminino ten tamén unha explicación gramatical: é unha illa.
É difícil de saber. Supoño que coincidiu que algunhas teclas funcionan. Eu non fago Marcopola pensando que estou facendo un produto para un determinado público. É unha obra de autor e, despois, fun buscando onde poder editala. Non é un encargo. Creo que coincidiu que o tipo de humor, os personaxes, o humor absurdo que utilizo moito e ese tipo de fantasía e imaxinación lles fan graza.
Tamén hai unha cuestión importante: a sensación de que os personaxes están vivos. Están facendo cousas, móvense, interactúan. Se che interesa o que están desenvolvendo, se che fai graza, vas para adiante. Esa é tamén unha das cousas propias do cómic cando funciona: tes diante unha sensación de vida.
Moito mellor. Pero principalmente porque hai máis cómics. Hai máis xente facendo cómic e, sobre todo, hai máis rapaces e rapazas que se incorporan.
Eu tamén son profesor de ilustración e vexo esa evolución. As novas xeracións son máis numerosas. Ao principio había catro ou cinco persoas; despois, na miña época, xa había máis; na seguinte, máis aínda, e agora hai moitísima xente facendo cómic de calidade. Ademais, o cómic infantil e xuvenil é un dos ámbitos máis demandados polas editoriais. É un tipo de obra que está funcionando. Eu estou en contacto con editoriais pola escola e polo meu traballo e vexo que lles piden aos alumnos que rematan proxectos de cómic infantil porque se están colocando moi ben.
Si. Marcopola foi o primeiro cómic que, sen ser unha revista nin formar parte dunha publicación periódica, entrou en prescrición de lectura nas escolas. Había profesores que o utilizaban para traballar determinadas cuestións na clase.
Ao principio era algo que chocaba. Pero se entra e funciona, continúa. E funcionou. Hoxe en día hai estudos, investigación e mesmo espazos universitarios dedicados ao cómic aplicado á educación. Xa é un campo de estudo. Por iso digo que está mellor: porque agora hai moitísimo máis.
Aí sigo vendo un pouco as mesmas dificultades. Unha industria galega, entendida como unha industria individual que lle permita vivir exclusivamente do cómic a un autor, polo tamaño do mercado é practicamente imposible. O que ten que facer un autor é unha obra, tratar de publicala na súa lingua e intentar vendela a outras linguas. Co mesmo traballo vas sumando e, ao final, podes facelo rendible. Porque tamén é moi difícil para unha editorial pagar o que realmente debería cobrarse por un álbum de cómic de cincuenta páxinas. Nunha edición hai un adianto, pero quen aposta de verdade é o autor: aposta o seu tempo e o seu traballo.
E despois están todos os demais aspectos: como se fai o cómic, como se paga, como se vende, como se distribúe, como se dá a coñecer, que presenza ten nas librarías e nos grandes almacéns... Hai moitas pezas.
Claro. As novas xeracións están en contacto con xente de todo o mundo. Hai que facer a obra, ten que ter calidade, e despois hai que vendela. Cantos máis sitios, mellor. E, obviamente, se a podes traducir, moito mellor.
No fondo, non tanta. Eu son debuxante e teño os meus gustos, as cousas que me interesan esteticamente, pero tamén son autor. Teño banda deseñada, literatura infantil e outros proxectos.
Mesmo cando escribo un libro estou pensando nos debuxos. Non sei se me lanzaría a presentar manuscritos literarios se non puidese combinar esa ferramenta que teño para contar as cousas, que é o debuxo. Hai unha tradición moi importante de autoría na que a mesma persoa escribe e ilustra. Podes facer un álbum ilustrado, un libro ilustrado ou unha banda deseñada, pero o autor está construíndo tamén a súa visión estética.
Si. Hai unha técnica narrativa propia do debuxo. O que tes na man para contar é escribir e debuxar. E o debuxo achega moitos recursos narrativos. Non é un debuxo para decorar, é un debuxo para contar a historia. A historia está sostida polo debuxo e polo texto. E cando vas adquirindo experiencia coa linguaxe do debuxo e coa escritura, o que buscas é que esas dúas ferramentas che permitan contar o que queres contar.
Eu non penso que teña un guión pechado e despois simplemente o ilustre. A idea é poñerme a facer unha cousa escribindo e debuxando. O debuxo afecta o guión, o guión afecta o debuxo e entre os dous van formando a historia.
O primeiro, como profesor, é que nos obriga a pensar como educamos sobre iso. Hai aspectos que teñen que estar perfectamente definidos, especialmente os relacionados cos dereitos de autor. Se hai utilización de obras protexidas, iso ten que estar regulado. E despois hai tamén cuestións ambientais. Hai que mirar o impacto que teñen determinadas tecnoloxías. Pero, ao final, é unha tecnoloxía que vai ser difícil de parar. Eu penso que hai un tipo de ilustración e un tipo de profesional da ilustración ao que lle vai facer moito dano. Iso é algo que me parece bastante evidente. Agora hai que ver como reaccionamos. É un momento de transición, de buscar cal é a convivencia posible entre unha cousa e outra. É un momento complicado.
Si. Desde o punto de vista artístico é interesante observar como evoluciona. Ao principio a intelixencia artificial facía cousas moi evidentes, como mans imposibles ou determinados erros, e agora xa hai unha evolución. Pero desde o punto de vista profesional hai que estar totalmente en contra de calquera atropelo dos dereitos. Se se presenta como unha ferramenta de axuda, perfecto. Pero se se alimenta de copiar os debuxos da xente, aí os gobernos teñen que defender a propiedade intelectual dos ilustradores.
Para min é incrible. Tiven unha etapa da miña vida na que era ilustrador e facía cursos e diferentes traballos. Sempre fun profesor, pero desde hai uns anos son profesor de ensinanza regrada. Encántame a docencia, pero ralentizou a miña produción. Sobre todo o cómic, porque é algo que leva moito traballo. Se non tes horas, non o podes facer. E se chegas á casa sen enerxía despois da docencia, non tes tempo nin cabeza para poñerte con el.
Si. Por iso para min é como unha especie de segunda tempada. É como volver, é realmente unha volta, pero non é volver desde cero. A exposición está centrada en Marcopola, pero tamén fala do anterior. Dáme perspectiva a min e permite que o resto da xente comprenda en que consiste o meu traballo, que ideas e que liñas estou manexando desde o principio e como foron evolucionando. E ademais coincide coa saída do quinto Marcopola e coa resposta dos lectores, que para min foi incrible. Os rapaces están lendo os libros e, cando chega un novo, parece que levaban esperando por el desde o día anterior. Xa coñecen os personaxes, saben perfectamente o que pasa. Son lectores espectaculares, moi esixentes e moi controladores co que lles gusta. Que todo iso coincida agora coa invitación de Viñetas é para min como un segundo comezo.
É difícil de explicar agora porque xa estamos afeitos a que existan salóns e festivais, pero ao principio era moi diferente. Antes dos primeiros Viñetas non viamos orixinais de autores, moito menos tiñamos a posibilidade de ver aquí autores importantísimos, autores que estabas lendo nas librarías e que seguías. De repente estaban aí, podías escoitar as súas charlas, ver os seus orixinais e coñecer como traballaban.
Por unha banda está ese labor de achegar a profesión á xente a través dos autores e das exposicións. E pola outra está o movemento inverso: os autores que facemos cómic en Galicia xuntámonos cos autores que veñen de fóra. Agora hai unha xeración nova de autoras e autores galegos moi importante. Cando pasen uns anos e se analicen estes últimos vinte anos de evolución da banda deseñada galega, penso que Viñetas será un factor fundamental.
Pois si, pódese saber: Marcopola 6.
Si, pero é así. Teño un pouco de cargo de conciencia porque tiven dez anos esperando á xente. Por iso cheguei a un acordo coa editorial para obrigarme a que o ano que vén, por estas datas, máis arriba ou máis abaixo, teñamos o seguinte Marcopola. A intención non é só que saia un sexto volume e que despois volva pasar unha eternidade. Quero que a serie volva a converterse nunha serie na que cada ano teñamos un Marcopola e que se vaia expandindo. Neste sentido, a exposición de Viñetas tamén é fundamental, porque lle vai dar difusión á serie e axuda a manter ese músculo.
Si, claro. Teño proxectos para cómic adulto, proxectos de libro ilustrado e tamén algún proxecto infantil. Hai cousas que levan tempo avanzando e algunhas están practicamente listas. Seguramente, ademais de Marcopola, entre este ano e o que vén poida aparecer algunha outra cousa noutro ámbito. A cabeza non para.
