Os eventos, organizados en colaboración coa ARMH, permítenlle ao público do festival descubrir detalles vencellados á historia da cidade e ás pegadas do golpe de Estado e da ditadura na comarca

A Coruña.— O festival Viñetas desde o Atlántico, en colaboración coa Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica (ARMH), organizou esta mañá a primeira das dúas rutas da memoria incluídas na programación do festival que percorren a cidade unindo diferentes espazos expositivos do Viñetas con historias reais de represaliados, represaliadas e vítimas do franquismo e novelas gráficas. David Lozano, da ARMH, conduciu esta actividade que presentou o director do festival, Manel Cráneo, lembrando a importancia de afondar en temas como este, que supuxo un dos eixos do evento este ano e que, tal e como lembrou, «por desgraza, seguen a ser tan necesarios hoxe en día».

Cráneo aproveitou para lembrar as diferentes exposicións vencelladas a esta temática dentro da programación do festival e que se poden visitar ata o 27 de setembro no Kiosco Alfonso e a Casa Museo Casares Quiroga, así como outras de temática social na Casa Museo Picasso e na Fundación Luís Seoane. «Isto é tan só un aperitivo para seguir afondando en temas tan relevantes coma este», indicou, aspecto no que tamén fixo fincapé David Lozano ao remate da visita, na que achegou unha guía, elaborada pola ARMH en colaboración co Viñetas, de diferentes novelas gráficas e espazos web que recollen información arredor da memoria histórica.

Na visita, na que participaron preto de 30 persoas e que se prolongou durante máis de dos horas, percorréronse espazos como os xardíns de Méndez Núñez (partindo dun dos espazos expositivos do festival, o Kiosco Alfonso), a praza de Pontevedra, a rúa Orzán, a rúa do Socorro, a rúa Sol, a rúa Real e a rúa Beiramar, para finalizar diante da Casa Museo Casares Quiroga, outro dos eixos do Viñetas deste ano, que Lozano convidou a todos os e as participantes a descubrir pola súa relevancia histórica.

O representante da ARMH non foi o único que interveu neste intenso percorrido, senón que contou coa colaboración de Beatriz Trillo, neta de Beatriz González Villar, viúva de André García Ferreiro, represaliado polo franquismo; Rafael Toba, cineasta; María Xosé Bravo e Carmela Galego, da Agrupación Cultural Alexandre Bóveda; Pilar Otero, neta de Josefa Paz, represaliada pola ditadura franquista.

Cada un deles foi relatando as historias dos seus familiares, ou outras como as do centro de estudios sociais Germinal (moi vencellada á historia do anarquismo e á súa fortísima presenza na Coruña), da guerrilla e das familias que a acolleron na cidade da Coruña, da de artistas coruñeses represaliados, como Camilo Díaz Baliño (pai de Isaac Díaz Pardo), Francisco Miguel ou Luis Huici. Houbo tempo para falar de proxectos como o de A Coruña Literaria e nomes como Ánxel Casal e María Miramontes, de revistas como Lar, Nós ou Alfar.

Os representantes de diferentes entidades e familiares de persoas asasinadas e encarceradas polo réxime franquista puxeron en valor o enorme potencial cultural que existía na cidade no momento do golpe de Estado de 1936 e lembraron momentos terribles como as queimas de libros de espazos como a biblioteca do centro Germinal. Revisáronse detalles relevantes da historia cultural da cidade e vencelláronse a novelas gráficas protagonistas da edición 29 do Viñetas como O eco dos días rotos, de Alberto Taracido, ou Franco, de José Pablo García.

Programación de Viñetas en setembro

O festival Viñetas, no seu labor nos últimos anos en prol da desestacionalización, ofrece en setembro un total de 20 propostas. Comezando por 10 visitas guiadas ás mostras Viñetas con memoria social, no Kiosco Alfonso, e De Archimboldo a Marcopola (de Jacobo F. S.) e Un paseo por Springfield: Os Simpson na colección de Raúl García, na sala Palexco.

A estas propostas súmase un obradoiro infantil para cada sábado deste mes ás 12.00 na sala Palexco dentro da programación de Viñetas Mini e en colaboración con Autobán. Os sábados 5 e 12 de setembro, os pequenos e pequenas participaron na actividade «Deseña un Simpson para levar contigo», da man de Xoana Pousa. Nel crearon merchandising cos membros da familia amarela como protagonistas co seu propio deseño. E os sábados 19 e 26, tamén ás 12.00 na sala Palexco, de novo da man de Autobán, rapaces e rapazas traballarán con Chano Ripio no obradoiro «Debuxa a túa historieta dos Simpson». As propostas lúdicas e creativas están destinadas á rapazada de entre 6 e 12 anos.

A actividade mantense ata os últimos días do mes e intensifícase o venres 25 con ata catro citas diferentes. Ás 12.00 presentarase o fanzine Nai dos Desterrados, en colaboración coa ONG Amnistía Internacional, na Casa Museo Picasso e contando coa presenza de varios dos autores e autoras participantes na súa elaboración.

Unha hora máis tarde, tamén o venres 25, na Fundación Luís Seoane, Pedro Rojo, presidente da asociación Al Fanar, conducirá unha visita guiada pola mostra Cómic palestino. Voces propias, grito colectivo, que reúne obras de autores e autoras palestinos e que se inclúe dentro da programación de Viñetas Expo e Viñetas Inclusivas. E tamén no mesmo espazo, pero ás 19.00, o presidente de Al Fanar ofrecerá unha charla sobre a banda deseñada en Palestina, como broche de ouro final á mostra que ocupa a planta baixa da fundación ata o 27 de setembro.

Froito da colaboración con Amigos de la Ópera de A Coruña, presentouse esta mesma semana a reedición dun cómic inspirado na ópera Jenůufa, que se representará no Palacio da Ópera da Coruña os días 17 e 19 de setembro.

Todas as inscricións (os obradoiros infantís, as rutas e visitas guiadas) poden realizarse a través do correo kioscoalfonso@coruna.gal

Visitas guiadas, obradoiros infantís, o avance da ópera ‘Jenůfa’ ou unha charla sobre banda deseñada en Palestina son algunhas das citas para este mes

A Coruña.— O festival Viñetas desde o Atlántico segue apostando pola desestacionalización cun completo programa de actividades neste mes de setembro, que suma un total de 20 propostas. A programación arranca esta mesma semana con dúas visitas guiadas ás mostras Viñetas con memoria social (no Kiosco Alfonso, este xoves, día 3) e De Archimboldo a Marcopola —de Jacobo F. S.— e Un paseo por Springfield. Os Simpson na colección de Raúl García (na sala Palexco, o venres 4).

As visitas guiadas repetiranse cada xoves e venres en horario de tarde (18:00) e estanse organizando en colaboración con diferentes entidades. Para facilitar a participación de asociacións ou grupos interesados, a organización deixa dúas visitas abertas para interesados/as, ás que aínda non lles se puxo data nin horario, con flexibilidade, dentro dos horarios dos recintos de exposicións.

A estas propostas súmase un obradoiro infantil para cada sábado deste mes ás 12:00 na sala de exposicións Palexco dentro da programación de Viñetas Mini e en colaboración con Autobán. Os sábados 5 e 12 de setembro, os pequenos e pequenas poderán participar na actividade «Deseña un Simpson para levar contigo», da man de Xoana Pousa. Nel crearán merchandising cos membros da familia amarela como protagonistas co seu propio deseño. E os sábados 19 e 26, tamén ás 12:00 na sala Palexco, de novo da man de Autobán, rapaces e rapazas traballarán con Chano Ripio no obradoiro «Debuxa a túa historieta dos Simpson». As propostas lúdicas e creativas están destinadas a rapazada de entre 6 e 12 anos.

Rutas de memoria histórica, cómic palestino e ópera

A 29ª edición do Viñetas contará tamén na súa extensa programación de setembro con dúas rutas da memoria, realizadas en colaboración coa Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica (ARMH). Da man de David Lozano, as persoas participantes realizarán un percorrido por diferentes espazos da cidade vencellándoos a algunhas novelas gráficas presentes nesta edición do Viñetas nas que a memoria social ten un peso definitorio. Será os sábados 12 e 26 de setembro ás 12:00 coa saída diante do Kiosco Alfonso.

A actividade mantense ata os últimos días do mes e intensifícase o venres 25 con ata catro citas diferentes. Ás 12:00 presentarase o fanzine Nai dos Desterrados, en colaboración coa ONG Amnistía Internacional, na Casa Museo Picasso; o acto contará coa presenza de varios dos autores e autoras participantes na súa elaboración.

Unha hora máis tarde, tamén o venres 25, na Fundación Luís Seoane, Pedro Rojo, presidente da asociación Al Fanar, conducirá unha visita guiada pola mostra Cómic palestino. Voces propias, grito colectivo, que reúne obras de autores e autoras palestinos e que se inclúe dentro da programación de Viñetas Expo e Viñetas Inclusivas. E tamén no mesmo espazo, pero ás 19:00 horas, o presidente de Al Fanar ofrecerá unha charla sobre a banda deseñada en Palestina, como broche de ouro final á mostra que ocupa a planta baixa da fundación ata o 27 de setembro.

A programación do Viñetas completarase cunha actividade tamén neste mes de setembro en colaboración coa Asociación de Amigos de la Ópera de A Coruña previa á estrea da ópera Jenůfa. No evento presentarase o libro de banda deseñada inspirado na obra lírica.

Todas as inscricións (os obradoiros infantís, as rutas e as visitas guiadas) poden realizarse a través do correo kioscoalfonso@coruna.gal

Os autores franceses protagonizan unha das exposicións do Viñetas 2026 coa súa novela gráfica ‘Jiujitsufragistas’

A Coruña.— Lisa Lugrin e Clément Xavier levan décadas contando historias a través do cómic, desde que se coñeceron no instituto hai xa máis de 20 anos. Lisa estudou antropoloxía e cine e diplomouse na Escola de Banda Deseñada de Angoulême. Conxuntamente co seu compañeiro de viaxe Clément Xavier, que tamén estudou na Escola de Banda Deseñada de Angoulême, fundou Na *Éditions. Ambos foron acollidos en residencia na Maison des Auteurs de Angoulême e participaron na obra colectiva Afghanistan (2011). En 2015, recibiron o premio Revelación no Festival de Angoulême por Yékini, le roi des arènes. Como guionistas, asinaron de xeito conxunto a adaptación a cómic de Une histoire populaire de France (debuxada por Gaston) e os álbums Washing-Town (con debuxo de Fanny Grosshans) e Waco Horror: Elizabeth Freeman, l’infiltrée (debuxado por Stéphane Delarue), alén de realizaren algúns traballos en solitario. Chegan ao Viñetas coa súa única novela gráfica traducida ao español, Jiujitsufragistas, na que contan a historia de Edith Garrud, que adestrou en jiujitsu as gardacostas de Emmeline Pankhurst a principios do pasado século XX. Foi o seu xeito de combater a violencia policial contra as sufraxistas nos anos máis duros da súa loita.

P. A vosa novela gráfica Jiujitsufragistas é moi diferente a outros libros que abordan esta temática histórica. O enfoque é orixinal e podería parecer incluso unha mestura estraña. Como chegastes a esta proposta, a este mix?

Clément Xavier: . Houbo moitísimas razóns polas que decidimos abordar esta historia, a verdade, pero a primeira foi que cando escoitei falar desta historia, sufraxistas que practicaban jiujitsu, enseguida me enganchou; interesoume porque Lisa practica unha arte marcial similar ao jiujitsu desde hai uns anos. Iso chamoume a atención, porque me pareceu curioso, e foi a partir de aí cando que me interesei nesta historia e en coñecela.

Lisa Lugrin: . Entón vimos que ademais é unha historia moi pouco coñecida sobre as sufraxistas e, en xeral, démonos conta de que hai moitas loitas moi relacionadas co noso mundo e que foron totalmente esquecidas. Pensamos que é moi importante lembralas e non volver a partir de cero nesas loitas hoxe en día. Inspirarse no que xa sucedeu é moi importante.

P. Neste caso concreto, falades do dereito ao voto das mulleres.

Lisa. Si. No ano 2018 celebrábase o centenario da obtención deste dereito en Reino Unido e organizáronse exposicións. Fomos velas e había unha foto dunhas mulleres que tiñan os puños levantados e eu fixeime moito porque aquela imaxe me resultaba moi poderosa, estaba a falarme. Era a primeira vez que eu vía unhas mulleres tan reivindicativas, con este tipo de forza común. Nunca vira esa imaxe. Mulleres unidas que empurran.

P. Nun libro como este é especialmente importante a parte de documentación. Como a afrontastes?

Lisa. A verdade é que tivemos sorte, porque xustamente coincidiu coa celebración do centenario en Inglaterra do dereito ao sufraxio feminino, así que fomos a Londres e había moitas exposicións que puidemos visitar.

Clément. Había moita documentación accesible, e tivemos a sorte de que fose posible consultala de xeito relativamente doado. Noutras ocasións non nos sucedeu así.

P. Canto tempo durou todo o proceso de elaboración e redacción do libro?

Lisa. Creo que aproximadamente un ano e medio.

P. Jiujitsufragistas traduciuse ao español e publicouse no noso país en 2023. Foi traducido a outros idiomas? Cal foi a súa acollida internacional?

Lisa. Traduciuse e publicouse nos Estados Unidos.

Clément: . E en Alemaña tamén.

Lisa. A acollida en Francia foi un pouco peculiar, porque se publicou nunha colección de libros de historia e deportes, cun público maioritariamente masculino, e o noso editor pasouse moito tempo sen chamarnos ao principio. Non foi un éxito rápido, senón un traballo de boca a boca; co tempo, foise falando del e o libro fíxose un oco.

P. Nesta edición do Viñetas, dedicada á loita polos dereitos sociais e a memoria histórica, que credes que achega o cómic á difusión da memoria histórica?

Lisa. Creo que o cómic é fantástico para falar das loitas e para falar, en xeral, de moitos temas sociais. É fantástico porque pode chamar a atención de moita xente que nunca van ler grandes ensaios nin libros longos. Pode servir para que lles entre gana de lelos e, en todo caso, é unha porta de entrada e permite ademais falar de diversos temas e mesturar feitos reais e ficción, e consegue que se cree unha empatía cos personaxes que fai que os lectores conecten máis co que lles pasa. Evidentemente, cando estás a crear o libro, hai que elixir, non se pode falar de todo, pero para min é estupendo, porque o cómic che permite ir metendo pequenos toques de distintos temas e así, se logo estás interesada, investigalos. Pero, sobre todo, a conexión que se crea cos personaxes.

Outra cousa que me gusta moito tamén é que por exemplo, aquí, coas sufraxistas, damos moitos puntos de vista. Entre elas tampouco estaban totalmente de acordo, pero despois ti como lectora podes facerte a túa propia idea.

Clément. A banda deseñada é unha arte tremendamente popular e iso é xenial porque consegue que moita xente non se sinta impresionada ou intimidada por algúns temas grazas ás ilustracións; a posta en escena resúltalles accesible, abordable. É algo que adoro do cómic.

P. As vosas impresións do Viñetas e da vosa estancia na Coruña?

Lisa. Fantásticas en todos os sentidos. A exposición é incrible; a xente, moi amable; o equipo é fantástico. Encantounos coñecer os artesáns que fixeron as pezas extraídas do cómic... No que se refire á Coruña, coñecemos un pouco a cidade, percorremos a zona próxima á torre de Hércules, paseamos xunto ao mar...

P. Podedes contarnos en que proxecto estades a traballar agora?

Lisa. En varios. Un deles vai da amizade e o outro é sobre os dereitos da natureza, en particular sobre o río Ganxes.

P. Pola vosa bibliografía actual e vendo os proxectos que tedes entre mans, queda claro que traballades con temáticas moi moi diferentes. Gústavos cambiar a miúdo? Axúdavos nos procesos creativos?

Lisa. Pois houbo períodos nos que traballamos en proxectos históricos e outros en que nos centramos en argumentos máis modernos, pero, de todos os xeitos, fundamentalmente, sempre traballamos en cómics dalgún xeito anticapitalistas, que contan historias de persoas que intentan atopar alternativas a un sistema opresivo que se centra demasiado no diñeiro. Creo que hai un fío vermello que dalgunha forma une todos os nosos proxectos. Traballamos con historias alternativas que ofrecen esperanzas.

P. Interésavos entón especialmente tamén esta perspectiva histórica da que falabades?

Lisa. De pequena non me interesaba a historia, e a verdade é que non entendía por que lle interesaba a ninguén. Co paso do tempo, decateime de que a historia non vai só da xente poderosa. Vai tamén das historias da xente pequena, e, neste contexto sociopolítico no que vivimos, penso que é moi bo lembrar as historias da xente que realmente quixo cambiar a historia.

Clément: . No caso de Jiujitsufragistas e noutros tamén, sucede ademais que, aínda que sucedese hai 100 anos, hai gran relación coa actualidade. En Francia vivimos nos últimos anos situacións de represión policial similares ás das sufraxistas.

Lisa. Si, por exemplo, todo o que sucedeu coas manifestacións dos chalecos amarelos foi terrible. O paralelismo é tan grande que asusta. Non pensaba que puidese suceder algo así na Francia actual.

P. Como funcionades como tándem creativo?

Lisa. Nos procesos creativos sempre hai tensións, e iso é lóxico, pero temos claros os límites. Clément é o guionista, e hai momentos nos que é el quen ten que tomar a decisión final e, outras veces, eu. O feito de traballarmos e vivirmos xuntos permítenos conversar sobre os temas cumpridamente.

Clément. Hai cousas que están moi claras. Cando empezamos a traballar cun tema, temos que estar de acordo os dous, pero despois, durante o tempo en que estamos a traballar no libro, o proceso é permeable, flexible. Nutrímonos das ideas de ambos continuamente.

P. Unha recomendación dalgunha novela gráfica ou cómic que lésedes recentemente e que vos gustase.

Lisa. Eu recomendaría un libro de Tillie Walden, editado por La Cúpula, En un rayo de sol, que vin nas casetas da Rúa BD. O debuxo é fantástico, e a historia, tamén. É de ciencia ficción.

Clément. Eu quero dicir que nos impresionou moito a diversidade de casetas, de libros que se atopan aquí, e algunha caseta como a da asociación Chilli Com Carne. E en Garbuix Books paréceme estupendo La espera, de Mario Trigo.